بیماری گوارشی نفخ در گاوها:
نفخ یک بیماری گوارشی و شایع در بین گاوها است که معمولا علت آن غیر عفونی بوده و از تجمع گاز در معده، به ویژه شکمبه و نگاری است و چون بافر شکمبه ای و روده ای در سمت چپ بدن گاو قرار دارد بنابراین بزرگ شدن بیش از حد سمت چپ شکمی گاو یکی از علائم مهم و مشخص نفخ دام است. و در صورتی که درمان نشود احتمال مرگ حتمی نیز وجود دارد زیرا باعث فشار به سیستم تنفسی گاو می شود.
اشکال مختلفی از نوع و علت نفخ در گاوها وجود دارد
گاهی نفخ ناشی از علوفه های لگومینه یعنی علوفه هایی شامل یونجه، شبدر، اسپرس و ... است که به علت بروز نفخ نباید به صورت سبز و تازه استفاده شوند و معمولا خشک شده مورد استفاده دام قرار می گیرند.
اشکال دیگر آن بروز نفخ در گاوهای پرواری، نفخ ناشی از مواد سمی، نفخ ناشی از عوامل بیماری زا، نفخ ناشی از مسدود شدن دستگاه گوارشی است که هرکدام از آن ها برحسب شدت به خفیف تحت حاد و حاد تقسیم میشوند.
معمولا برگ هال لگوم ها، رطوبت زیاد در خوراک، سرعت بالای بلع خوراک، کنسانتره بیش از اندازه در خوراک از علل نفخ می باشد. زیرا مصرف زیاد کنسانتره باعث ایجاد اسیدوز در شکمبه می شود که این باعث کاهش حرکت دستگاه گوارش می شود و گاز اضافی از بدن گاو خارج نمی شود و تجمع پیدا می کند.
برداشت علوفه ها به صورت سبز ممکن است نفخ ایجاد کند ولی شدت نفخ آن کمتر از زمانی است که حیوانات خودشان چرا می کنند.
گاوها از نظر حساسیت به نفخ متفاوت هستند به نظر می رسد که حساسیت جنبه ارثی دارد، طیف میکروبی موجود در شکمبه نیز در حساسیت حیوان موثر است.
معمولا دو نوع نفخ در گاوها مشاهده می شود در نوع اول گاز در بالای محتویات شکمبه جمع میشود که نفخ گازی می گویند و در نوع دوم گاز در داخل محتویات شکمبه حبس می شود که معمولا نوع دوم شایع تر است.
هنگام تجزیه غذاها به کمک میکروب ها در شکمبه گازهای دی اکسیدکربن و متان آزاد می شود وقتی نفخ در شکمبه رخ می دهد گاو نمی تواند این گاز اضافی را از طریق آروغ زدن خارج کند و تجمع این گاز در داخل شکمبه باعث می شود علایم نفخ دیده شود.
مهم ترین علل نفخ عبارت است از:
- کمبود علوفه خشبی لازم در شکمبه که آروغ زدن را تحریک کند.
- مصرف زیاد کنسانتره و غذاهای بیش از حد متراکم که باعث می شود حیوان برای آزاد کردن گاز با مشکل رو به رو شود.
- وجود موادی در خوراک یا تولید موادی در شکمبه که باعث ایجاد کف مقاوم در شکمبه میشوند یا با ایجاد اختلال در انعکاس های عصبی از خارج شدن گاز از طریق آروغ زدن جلوگیری می کنند.
درمان:
موثرترین درمان برای نفخ مصرف مواد ضد کف نظیر سیلیکون،روغن های گیاهی، چربی های حیوانی و پارافین مایع با لوله ی معده ای است. یک لوله به قطر دایمی 1.8 سانتیمتر از طریق دهان به داخل شکمبه وارد می شود. و بدین وسیله گاز موجود در بالای محتویات شکمبه آزاد می گردد. مواد غذایی هضم شده با دمیدن دوره ای هوا باید از لوله تخلیه گردد. اگر حیوان نفخ کفی داشته باشد می توان به مقدار 1تا 1.5فنجان روغن گیاهی را از طریق لوله معده ای به حیوان خوراند. چنانچه حیوان از شدت نفخ روی زمین دراز کشیده باشد آخرین اقدام ممکن، سوراخ کردن شکمبه است بدین صورت که دیواره شکمبه و بدن در سمت چپ کمی جلوتر از مفصل ران و 1 تا 1.5 سانتی متر پایین تر از آن سوراخ می شود. توصیه می شود چاقوی نوک تیز و یک لوله برای سوراخ کردن دیواره بدن و شکمبه به کار رود و لوله را در محل سوراخ شده قرار دهند تا گاز بتواند رها شود مواد مایع شکمبه نباید به درون حفره عمومی بدن ریخته شود زیرا باعث تورم پرده صفاق و مرگ حیوان می شود.
در این بحث از کتاب اصول پرورش گاوهای شیرده از جی. اچ. اشمیت هم استفاده شده است.
